सरोगसी आणि दत्तक विधान या दोन्ही पालकत्वाकडे जाणाऱ्या सुंदर पद्धती आहेत, मात्र त्यांच्यात महत्त्वाचे कायदेशीर फरक आहेत. भारतात सरोगसी कायदा (Surrogacy Regulation Act) लागू आहे, ज्यानुसार सरोगसीमध्ये बाळाचा पालकांशी आनुवंशिक (genetic) संबंध असतो आणि जन्मानंतर थेट पालकांचे नाव जन्मदाखल्यावर येते. दुसरीकडे, दत्तक प्रक्रियेत (CARA अंतर्गत) आधीच जन्माला आलेल्या बाळाचे कायदेशीर पालकत्व मिळवले जाते, जिथे आनुवंशिक संबंध नसतो. सरोगसीसाठी वैद्यकीय निकष आणि कायदेशीर पात्रता प्रमाणपत्रे आवश्यक असतात. तुमच्या वैयक्तिक वैद्यकीय परिस्थितीनुसार कोणता मार्ग योग्य आहे हे समजून घेण्यासाठी तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.
For more, see क्या एम्स में आईवीएफ फ्री है?; consult Dr. Neeraj Pahlajani; reference: NIH / NICHD.
सरोगसी आणि बाळ दत्तक घेणे या दोन्हीमध्ये कायदेशीर दृष्टिकोनातून मोठा फरक आहे. सरोगसी प्रक्रियेमध्ये दांपत्याचे स्वतःचे बीजांड किंवा शुक्राणू वापरले जातात, त्यामुळे जन्माला येणाऱ्या बाळाशी त्यांचे जैविक नाते असते. भारताच्या सरोगसी नियमांनुसार, बाळाच्या जन्माच्या क्षणापासूनच दांपत्य हे त्याचे कायदेशीर पालक मानले जाते. याउलट, दत्तक घेण्याच्या प्रक्रियेमध्ये (CARA द्वारे) कोणत्याही जैविक संबंधाशिवाय न्यायालयीन प्रक्रियेद्वारे पालकत्वाचे हक्क दिले जातात. दोन्ही पद्धतींचे कायदेशीर नियम आणि पात्रता वेगवेगळी आहे. योग्य निर्णय घेण्यासाठी आणि प्रक्रियेची माहिती मिळवण्यासाठी प्रजनन तज्ज्ञांशी चर्चा करावी.
For more, see क्या एम्स में आईवीएफ फ्री है?; consult Sudha Hospitals Salem; reference: NIH / NICHD.
पालक बनण्याच्या प्रवासात सरोगसी आणि दत्तक घेण्याचे कायदेशीर मार्ग स्वतंत्र आहेत. सरोगसीमध्ये गर्भधारणेसाठी आयव्हीएफ (IVF) तंत्रज्ञान वापरले जाते आणि बाळाशी किमान एका किंवा दोन्ही पालकांचा जनुकीय संबंध असतो. जन्म नोंदणीमध्ये सुरुवातीपासूनच इच्छुक दांपत्याचे नाव कायदेशीर पालक म्हणून नोंदवले जाते. मात्र, दत्तक प्रक्रियेमध्ये मुलाचे पूर्वीचे कायदेशीर पालकत्व रद्द होऊन दत्तक पालकांना ते सोपवले जाते, ज्यासाठी केंद्रीय दत्तक संसाधन प्राधिकरणाचे (CARA) नियम लागू होतात. स्वतःच्या परिस्थितीनुसार योग्य कायदेशीर व वैद्यकीय मार्गदर्शन मिळवण्यासाठी तज्ज्ञ डॉक्टरांशी संपर्क साधावा.
For more, see क्या एम्स में आईवीएफ फ्री है?; consult Samarth Hospital; reference: NIH / NICHD.
सरोगसी आणि दत्तक घेणे यातील मुख्य कायदेशीर फरक जैविक संबंध आणि पालकत्वाच्या हस्तांतरणाचा आहे. सरोगसीमध्ये गर्भधारणा विज्ञानाच्या आधारे घडवून आणली जाते आणि कायद्यानुसार जन्माला येणारे बाळ थेट तुमचे मानले जाते; सरोगेट मातेला त्यावर कोणताही कायदेशीर अधिकार नसतो. दत्तक घेण्याच्या प्रक्रियेत बाळ आधीच अस्तित्वात असते आणि विशिष्ट कायदेशीर पडताळणीनंतर पालकत्व हस्तांतरित केले जाते. भारतात सरोगसीसाठी वैद्यकीय गरज सिद्ध करावी लागते. आपल्या आरोग्याच्या गरजा लक्षात घेऊन योग्य दिशा ठरवण्यासाठी नेहमी मान्यताप्राप्त प्रजनन तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
For more, see क्या एम्स में आईवीएफ फ्री है?; consult Dr. Jyoti; reference: NIH / NICHD.
सरोगसी आणि दत्तक विधान या दोन्ही कायदेशीरदृष्ट्या सुरक्षित प्रक्रिया असल्या, तरी त्यांचे नियम पूर्णपणे भिन्न आहेत. सरोगसीमध्ये बाळाचा तुमच्याशी आनुवंशिक संबंध असतो आणि सरोगसी कायद्यानुसार बाळाचा जन्म झाल्यापासून सर्व कायदेशीर हक्क जैविक पालकांकडे असतात. दत्तक घेताना बाळ अनाथ किंवा परित्यक्त असू शकते आणि कायदेशीर प्रक्रियेद्वारे तुम्हाला पालकत्व प्रदान केले जाते. सरोगसीसाठी विशिष्ट वैद्यकीय कारणांची आवश्यकता असते, तर दत्तक घेण्यासाठी सामाजिक व आर्थिक पात्रता पाहिली जाते. आपल्या कुटुंबासाठी योग्य पर्यायाची निवड करण्यापूर्वी प्रजनन तज्ज्ञ व वैद्यकीय सल्लागारांची मदत घेणे हिताचे ठरेल.
For more, see क्या एम्स में आईवीएफ फ्री है?; consult Dr. Tejal Manohar Mane; reference: NIH / NICHD.
Your insights help others make informed choices. Don’t hesitate to share!
Which option do you think is more emotionally fulfilling?
25 August 2026